ਸਰਕਾਰ ਨੇ GST ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। GST ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ GST ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਯਾਨੀ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। GST ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਤੂਆਂ 5% ਅਤੇ 18% ਦੇ ਸਲੈਬ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ ਹੁਣ 0% ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ 40% ‘ਪਾਪ ਟੈਕਸ’ ਸਲੈਬ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। GST ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਲੈਬ 22 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ GST ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। GST ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਸਸਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੁਣ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹੁਣ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਆਓ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੀਏ। ਵਿਦਿਅਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ GST 5% ਅਤੇ 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਜ਼ੀਰੋ ਜਾਂ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖਾਦ ਖਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ 12%/18% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੀਜਾਂ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਪੁਟਸ ‘ਤੇ GST 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 3. ਭੋਜਨ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦ: UHT (ਅਲਟਰਾ-ਹਾਈ ਟੈਂਪਰੇਚਰ) ਦੁੱਧ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ 5% ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੰਡੇਂਸਡ ਮਿਲਕ, ਮੱਖਣ, ਘਿਓ, ਪਨੀਰ ਤੇ ਚੀਜ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਜ਼ੀਰੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ: ਮਾਲਟ, ਸਟਾਰਚ, ਪਾਸਤਾ, ਕੌਰਨਫਲੇਕਸ, ਬਿਸਕੁਟ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚਾਕਲੇਟ ਤੇ ਕੋਕੋ ਉਤਪਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ 12% ਜਾਂ 8% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਰੀਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ: ਬਦਾਮ, ਪਿਸਤਾ, ਹੇਜ਼ਲਨਟ, ਕਾਜੂ ਤੇ ਖਜੂਰ ‘ਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 5% ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 12% ਸੀ। ਖੰਡ ਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ: ਰਿਫਾਇੰਡ ਖੰਡ, ਖੰਡ ਸ਼ਰਬਤ ਤੇ ਟੌਫੀਆਂ ਤੇ ਕੈਂਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ: ਬਨਸਪਤੀ ਤੇਲ, ਐਨੀਮਲ ਫੈਟ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਪ੍ਰੈਡ, ਸੌਸੇਜ, ਮੀਟ ਉਤਪਾਦ, ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦ ਤੇ ਮਾਲਟ ਐਬਸਟਰੈਕਟ-ਅਧਾਰਤ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ 5% ਸਲੈਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਮਕੀਨ, ਭੁਜੀਆ, ਮਿਸ਼ਰਣ, ਚਬੇਨਾ ਤੇ ਸਮਾਨ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਉਤਪਾਦਾਂ (ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ), ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਕੀਤੇ, ‘ਤੇ ਜੀਐਸਟੀ 18% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ: ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਤਮ ਖਣਿਜ ਪਾਣੀ ਤੇ ਏਰੇਟਡ ਪਾਣੀ (ਖੰਡ, ਮਿੱਠੇ ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ‘ਤੇ ਟੈਕਸ 18% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ: ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ‘ਤੇ GST 28% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 18% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕੱਪੜੇ: GST 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਗਜ਼ ਖੇਤਰ: ਕੁਝ ਗ੍ਰੇਡਾਂ ‘ਤੇ GST 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਜ਼ੀਰੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਤੇਲ, ਸ਼ੈਂਪੂ, ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਫਲਾਸ, ਟੁੱਥਪੇਸਟ 18% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ‘ਤੇ GST 28% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 18% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ, LPG ਜਾਂ CNG ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ 1200 ਸੀਸੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ 4000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਡੀਜ਼ਲ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ 1500 ਸੀਸੀ ਤੱਕ ਤੇ ਲੰਬਾਈ 4000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵਾਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣ, ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਜਣ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੋਟਰ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਾਹਨ, 1200 ਸੀਸੀ ਤੱਕ ਦੀ ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ 4000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ। ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੋਟਰ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਾਹਨ, 1500 ਸੀਸੀ ਤੱਕ ਦੀ ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ 4000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ। ਸਾਮਾਨ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ (ਰੈਫ੍ਰਿਜਰੇਟਿਡ/ਠੰਡੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 18% ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ‘ਤੇ 5% GST ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ 12% ਦੀ ਬਜਾਏ 5% GST ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਟਰੈਕਟਰਾਂ ‘ਤੇ 12% ਦੀ ਬਜਾਏ 5% GST ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ 1800 ਸੀਸੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਸੈਮੀ-ਟ੍ਰੇਲਰਾਂ ਲਈ ਸੜਕ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦ: 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ: ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੱਚਾ ਮਾਲ 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5%ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣੇ: 12% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5% ਚਮੜਾ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ: 5% ਸਲੈਬ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕਰਿਆਨੇ, ਭੋਜਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੁਣ ਸਸਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਘਰਾਂ, ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਕੀ ਮਹਿੰਗਾ ਰਹੇਗਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। 1. ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਕੋਲਾ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ 5% ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ 18% ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਲਾ-ਅਧਾਰਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧੇਗੀ। 2. ਹਾਨੀਕਾਰਕ (Sin) ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਪਾਨ ਮਸਾਲਾ, ਗੁਟਖਾ, ਸਿਗਰਟ, ਚਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੰਬਾਕੂ, ਜ਼ਰਦਾ, ਕੱਚਾ ਤੰਬਾਕੂ ਤੇ ਬੀੜੀ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਚ GST ਦਰਾਂ ਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸੈੱਸ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੈੱਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ੇ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕੀਮਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤ (RSP) ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਰੇਟਡ ਵਾਟਰ) ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡ, ਮਿੱਠਾ ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ 28% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 40% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।3. ਲਗਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸਾਮਾਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਤੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਾਮਾਨਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ 40% ਸਲੈਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਿਗਰਟ, ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਹਾਈ-ਐਂਡ ਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਬੁਲੇਟਪਰੂਫ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸੇਡਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੁਆਰਾ ਆਰਡਰ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨ। 4. ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਹਾਤਿਆਂ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੁਣ 18% ਟੈਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ITC (ਇਨਪੁਟ ਟੈਕਸ ਕ੍ਰੈਡਿਟ) ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ, ਭਾਵ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਿਯਮ ਕੁਝ ਲਾਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਦਾ ਬੋਝ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ।